Meta’nın yeni koşullarında yapay zekâ için açık kapı kaldı

Meta, işletme hesaplarına yönelik kullanım koşullarında yaptığı değişiklikle haber sitelerindeki içeriklerin yapay zekâ modellerinin eğitiminde kullanılabileceğini düşündüren ifadeleri kaldırdı. Ne var ki hukuk uzmanları, şirketin gerçekleştirdiği düzenlemenin yayıncıların endişelerini gidermek için yeterli olmadığı görüşünde. Yeni koşullarda yapay zekâ modellerinin eğitilmesine yönelik açık ifadeler bulunmasa da Meta’nın web sitelerinden topladığı içerikleri ürün geliştirme amacıyla kullanmasına izin veren hükümler geçerliliğini koruyor. Bu durum, haber kuruluşlarının içeriklerinin izinleri dışında yapay zekâ sistemlerinde kullanılıp kullanılamayacağına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getiriyor. Meta ise değişikliklerin haber sitelerinden içerik toplamak amacıyla hazırlanmadığını ve yayıncıların mevcut engelleme tercihlerinin geçerliliğini koruduğunu savunuyor.

Meta’nın 30 Ekim’de yürürlüğe girmesi planlanan yeni işletme koşullarının ilk sürümü, şirketin işletme hesaplarıyla bağlantılı web sitelerindeki içerikleri oldukça geniş kapsamda kullanabilmesine olanak tanıyordu. Söz konusu metinde Meta’nın bu sitelerde bulunan herhangi bir içeriği kendi ürünlerini geliştirmek, araştırma yapmak ve eğitmek amacıyla kullanabileceği belirtiliyordu. Bu ifadeler, işletme hesabı bulunan haber kuruluşlarının web sitelerindeki makalelerin ve diğer yayınların Meta’nın yapay zekâ sistemleri için veri kaynağı hâline gelebileceği endişesini doğurdu. Özellikle şirketin kullanım koşullarının, yayıncıların web tarayıcılarına yönelik mevcut kısıtlamaları karşısında nasıl uygulanacağı belirsizliğini koruyordu. Yayıncılık sektöründen gelen tepkilerin ardından Meta, koşullardaki eğitim ifadesini kaldırmasına rağmen içeriklerin geliştirme amacıyla kullanılmasına ilişkin yetkileri metinde tutmayı tercih etti.

Meta’nın yapay zekâ kullanım koşullarındaki değişiklik neden yeterli bulunmuyor?

Cornell Üniversitesi Hukuk Fakültesinde dijital hukuk ve bilgi hukuku alanında çalışmalar yürüten Profesör James Grimmelmann, Nieman Lab’e yaptığı açıklamada değişikliklerin temel sorunu ortadan kaldırmadığını belirtti. Grimmelmann’a göre kullanım koşullarında yer alan ve işletmelerin ürünleri ya da hizmetleriyle ilişkili içerikleri kapsayan ifade, Meta’nın web sitelerinin tamamını tarayabilmesine imkân verebilecek genişlikte. Dolayısıyla yapay zekâ eğitimiyle ilgili açık ifadenin kaldırılması, şirketin bu içeriklere erişme ve bunları kullanma yetkisinin aynı ölçüde sınırlandığı anlamına gelmiyor. Hukuk uzmanlarının dikkat çektiği nokta, kullanım koşullarının belirli bir teknolojiyi doğrudan adlandırmasından çok, şirketin topladığı verileri hangi amaçlarla değerlendirebileceği. Bu nedenle yeni metnin kapsamına ilişkin belirsizliklerin devam ettiği ifade ediliyor.

Benzer bir değerlendirme, Loevy & Loevy bünyesinde medya ve fikrî mülkiyet hukuku alanında çalışan avukat Matt Topic tarafından da dile getirildi. Topic, Nieman Lab’e yaptığı açıklamada güncellenen koşulların Meta’ya toplanan içerikleri herhangi bir işletme ürününü geliştirmek amacıyla kullanma hakkı tanımaya devam ettiğini söyledi. Üstelik metinde geçen “işletme ürünü” ifadesinin açık biçimde tanımlanmadığına dikkat çekti. Meta’nın işletmelere yönelik yapay zekâ ürünleri de geliştirdiği düşünüldüğünde, bu ifadenin söz konusu sistemleri kapsayabileceğini belirtti. Topic’e göre “geliştirmek” sözcüğünün hukuki kapsamı, yapay zekâ modellerinin eğitilmesini de içine alabilecek kadar geniş yorumlanabilir.

Tartışmanın bir başka boyutunu ise web sitelerinin otomatik tarayıcılara yönelik erişim tercihlerini bildirmek için kullandığı robots.txt dosyası oluşturuyor. Bu dosya, Google gibi arama motorlarının yanı sıra diğer otomatik sistemlere bir web sitesinin hangi bölümlerinin taranabileceğini bildirmek amacıyla kullanılıyor. Bununla birlikte robots.txt, kendi başına teknik bir erişim engeli oluşturmuyor ve tüm otomatik sistemlerin bu talimatlara uymasını garanti etmiyor. Meta’nın ilk kullanım koşulları gündeme geldiğinde hukuk uzmanları, şirketin işletmelerle yaptığı sözleşmelere dayanıp bu koşulların robots.txt üzerinden belirtilen kısıtlamalardan üstün olduğunu ileri sürebileceğini ifade etmişti. Böyle bir yorumun geçerliliği kesinleşmiş olmasa da yayıncıların endişeleri, sözleşmelerle belirlenen kullanım hakları ile web sitelerinin tarama tercihleri arasındaki ilişkiye odaklanıyor.

Meta ise güncellemenin kendisine haber sitelerinden içerik toplama konusunda yeni haklar vermediğini belirtiyor. Şirket sözcüsü Daniel Roberts, The Verge’e yaptığı açıklamada içerik sahiplerinin robots.txt dosyası üzerinden tercihlerini bildirmeye devam edebileceklerini söyledi. Roberts, düzenlemenin haber sitelerinden içerik toplamayı hedeflemediğini ve bu tercihleri geçersiz kılacak yeni yetkiler sağlamadığını özellikle vurguladı. Böylece Meta, kullanım koşullarında yer alan geniş ifadelerin yayıncıların mevcut kısıtlamalarını aşmak için kullanılacağı yönündeki değerlendirmelere karşı çıktı. Buna rağmen şirketin açıklaması ile hukuk uzmanlarının metne ilişkin yorumları arasındaki farklılık henüz giderilmiş değil.

Haber kuruluşlarının yapay zekâ sistemleriyle ilişkisi, içeriklerin otomatik olarak toplanması ve yeniden kullanılması konusunda giderek daha fazla hukuki soruyu beraberinde getiriyor. Özellikle haber metinlerinin yapay zekâ modellerinin eğitiminde değerlendirilmesi, telif haklarının yanı sıra yayıncıların kendi içerikleri üzerindeki denetimi bakımından da tartışılıyor. Bunun yanında bir web sitesindeki içeriklerin taranmasına izin verilmesi ile bu içeriklerin yapay zekâ eğitimi için kullanılmasına izin verilmesi aynı kapsamda değerlendirilmeyebilir. Meta’nın güncellediği koşullarda açık bir eğitim ifadesinin bulunmaması, bu iki kullanım biçimi arasındaki ayrımın nasıl uygulanacağını tek başına açıklığa kavuşturmuyor. Dolayısıyla yayıncıların hangi içeriklerin hangi amaçlarla kullanılabileceğini açık biçimde belirleyebilmesi, tartışmanın merkezindeki konulardan biri olmayı sürdürüyor.

Meta’nın yeni koşulları, şirketin açıklamalarına göre mevcut robots.txt tercihlerinin geçerliliğini değiştirmiyor. Öte yandan hukuk uzmanları, metinde korunan geniş kapsamlı geliştirme yetkisinin yapay zekâ eğitimi için de kullanılabileceğine dikkat çekiyor. Bu aşamada tartışma, Meta’nın haber sitelerinin tamamını fiilen taradığına ilişkin bir tespitten ziyade, kullanım koşullarının böyle bir uygulamaya hukuki dayanak sağlayıp sağlayamayacağı üzerinde yoğunlaşıyor. Şirketin kamuoyuna yaptığı açıklamalar yayıncıların bazı kaygılarına yanıt verse de sözleşmedeki ifadelerin nasıl yorumlanacağı konusunda soru işaretleri devam ediyor. Güncellenen koşulların uygulamada nasıl kullanılacağı ve içerik sahiplerinin itirazları karşısında nasıl değerlendirileceği, düzenlemenin gerçek kapsamını daha açık biçimde ortaya koyacak.